Vier woorden die op elkaar lijken, maar niet hetzelfde betekenen
Wie psychologische hulp zoekt, raakt al snel verdwaald in verschillende benamingen: psycholoog, psychiater, psychotherapeut en therapeut. Al deze professionals kunnen een vorm van zorg of ondersteuning bieden, maar zij hebben niet noodzakelijk dezelfde opleiding gevolgd, beschikken niet over dezelfde bevoegdheden en vallen niet onder dezelfde regels.
Ook de taal zorgt voor verwarring. In het dagelijkse Engels wordt therapist vaak gebruikt voor de persoon bij wie iemand in therapie gaat. Dat kan inderdaad een psycholoog zijn, maar het woord betekent niet automatisch psycholoog. Therapist is meestal een overkoepelende term die een functie beschrijft. De juiste Engelse vertaling van het Nederlandse of Franse woord psycholoog is psychologist.
Dit artikel vertrekt vanuit België, waar Yachay momenteel actief is, en vergelijkt daarna kort Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en de Verenigde Staten. Regels kunnen veranderen. Controleer daarom altijd de actuele titel en registratie van een professional bij de bevoegde instantie.
Wat is een psycholoog in België?
In België is de titel psycholoog sinds 1993 wettelijk beschermd. Iemand mag de titel niet gebruiken omdat die cliënten begeleidt of enkele korte opleidingen heeft gevolgd. De persoon moet een erkend diploma in de psychologie hebben en ingeschreven zijn op de lijst van de Psychologencommissie. Dat geldt ook voor samengestelde titels zoals arbeidspsycholoog, neuropsycholoog en klinisch psycholoog.
Psycholoog betekent niet automatisch dat iemand psychotherapie aanbiedt. De psychologie omvat verschillende domeinen, waaronder klinische psychologie, arbeidspsychologie, onderzoek, onderwijs, neuropsychologie en schoolpsychologie. Niet elke psycholoog ontvangt dus patiënten in een praktijk.
Voor de uitoefening van de klinische psychologie gelden bijkomende voorwaarden. De professional heeft een erkenning van de bevoegde Gemeenschap en een visum van de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid nodig. Een klinisch psycholoog kan bijdragen aan de diagnostiek en behandeling van psychische problemen. Afhankelijk van een bijkomende opleiding kan die ook psychotherapie beoefenen.
U kunt het recht om de titel te dragen controleren via de officiële lijst van de Psychologencommissie. Wanneer iemand zich klinisch psycholoog noemt, is het ook nuttig om de toelating tot uitoefening te controleren via de officiële zoekinstrumenten voor Belgische zorgverleners.
Wat is een psychiater in België?
Een psychiater is in de eerste plaats een arts die zich daarna in de psychiatrie specialiseert. In België vereist dit een diploma geneeskunde, een visum om het beroep uit te oefenen, inschrijving bij de Orde der artsen, een theoretische en praktische specialistenopleiding en een erkenning als arts-specialist. Die medische opleiding vormt het fundamentele verschil met een psycholoog of psychotherapeut.
Een psychiater kan een medische diagnose stellen, rekening houden met zowel psychische als lichamelijke factoren, geneesmiddelen voorschrijven en de werking en bijwerkingen ervan opvolgen. De arts kan ook medische onderzoeken aanvragen en indien nodig ziekenhuiszorg coördineren. Sommige psychiaters bieden eveneens psychotherapie aan wanneer zij daarvoor zijn opgeleid, maar dat geldt niet voor iedereen.
Een behandeling betekent dus niet noodzakelijk medicatie: psychotherapie is ook een behandelingsvorm, maar gebruikt psychologische middelen. Het voorschrijven van geneesmiddelen is daarentegen een medische bevoegdheid. Psychologen, beoefenaars van psychotherapie en psychiaters kunnen daarom complementair samenwerken. Een psychiatrisch consult kan vooral nuttig zijn wanneer een medische of medicamenteuze evaluatie nodig is, of wanneer klachten ernstig, ongewoon of snel erger worden.
Wat betekent de term “therapeut” in België?
In België beschrijft het woord therapeut in de eerste plaats iemand die een therapie aanbiedt. Op zichzelf verwijst het niet naar één specifiek beroep of één specifieke kwalificatie en zegt het onvoldoende over het basisdiploma, het deskundigheidsgebied of het juridische statuut van de persoon. Afhankelijk van de soort therapie kan een therapeut een klinisch psycholoog, arts, kinesitherapeut, ergotherapeut of een andere professional zijn.
Binnen gesprekken over geestelijke gezondheid wordt therapeut vaak als algemene term gebruikt. U kunt uit dat woord alleen niet afleiden dat iemand psycholoog is. Stel daarom vragen zoals: wat is uw basisopleiding? Welke exacte beroepstitel gebruikt u? Hebt u een officiële erkenning of staat u in een register? Welke opleiding hebt u gevolgd voor de methode die u aanbiedt?
Dat betekent niet dat iemand onbekwaam is omdat die het woord therapeut gebruikt. Het betekent alleen dat de term op zichzelf de kwalificaties niet duidelijk maakt.
Wat is een psychotherapeut in België?
Psychotherapie is een behandelingsvorm die psychologische middelen binnen een professionele relatie gebruikt. Volgens de Belgische wet is psychotherapie een vorm van geestelijke gezondheidszorg en geen afzonderlijk gezondheidszorgberoep met een eigen erkenning.
Wie de opleiding vanaf het academiejaar 2017–2018 begon en zelfstandig psychotherapie wil beoefenen, moet eerst erkend zijn als arts, klinisch psycholoog of klinisch orthopedagoog. Daarna zijn een bijkomende psychotherapieopleiding van minstens 70 ECTS en een professionele stage van minstens twee jaar voltijds, of het deeltijdse equivalent, vereist. Voor sommige personen die vóór de hervorming waren opgeleid of al werkten, bestaan verworven rechten.
Een klinisch psycholoog kan dus ook psychotherapie beoefenen wanneer die aan de voorwaarden voldoet, maar niet elke psycholoog is psychotherapeut. Omgekeerd draagt, onder meer door de verworven rechten, niet iedereen die wettelijk psychotherapie beoefent noodzakelijk de titel psycholoog.
Veranderen de woorden van betekenis in andere landen?
Frankrijk
In Frankrijk is het professionele gebruik van de titel psychologue voorbehouden aan personen met wettelijk erkende diploma’s. Ook de titel psychothérapeute is beschermd. Alleen professionals die in het nationale register van psychotherapeuten zijn opgenomen en aan voorwaarden voor theoretische en praktische opleiding in de klinische psychopathologie voldoen, mogen die titel gebruiken.
Het losse woord thérapeute is veel minder precies. Kijk daarom naar de volledige titel, diploma’s en eventuele registratie. Een Franse psycholoog is niet automatisch psychotherapeut, al kunnen bepaalde diploma’s een gedeeltelijke vrijstelling geven voor onderdelen van de vereiste psychotherapieopleiding.
In Frankrijk is een psychiatre een arts die gespecialiseerd is in de psychiatrie. Die kan een medische diagnose stellen, geneesmiddelen voorschrijven en opvolgen, en andere behandelingsvormen aanbieden, waaronder psychotherapie wanneer die tot de praktijk behoort. Het woord verwijst dus niet naar een psycholoog met een bijkomende specialisatie, maar naar iemand die eerst geneeskunde heeft gestudeerd.
Verenigd Koninkrijk
De situatie in het VK is verrassend. Het woord psychologist op zichzelf is geen wettelijk beschermde titel. Verschillende specifieke beroepstitels zijn dat wel, waaronder clinical psychologist, counselling psychologist, health psychologist en practitioner psychologist. Wie een van die titels gebruikt, moet geregistreerd zijn bij de Health and Care Professions Council, de HCPC.
De woorden therapist, counsellor en psychotherapist zijn op zichzelf geen door de HCPC beschermde titels. Ze worden in de omgangstaal vaak gebruikt. Een Brit kan “my therapist” zeggen over de professional die hem of haar begeleidt, ook wanneer dat een psycholoog is. Toch is therapist geen exact synoniem van psychologist: het kan verwijzen naar professionals met heel verschillende opleidingen. Erkende vrijwillige registers kunnen extra houvast bieden voor beroepen zonder wettelijke regulering.
Het woord psychiatrist heeft een preciezere betekenis: het verwijst naar een arts die een specialistenopleiding in de psychiatrie heeft voltooid. Britse psychiaters zijn als arts geregistreerd bij de General Medical Council. Zij kunnen psychische stoornissen diagnosticeren, geneesmiddelen voorschrijven en psychologische behandelingen gebruiken. Om in de meeste Britse gezondheidsdiensten als consultant psychiatrist te werken, is normaal een inschrijving in het specialistenregister van de GMC vereist.
Nederland
In Nederland is de algemene titel psycholoog niet wettelijk beschermd. Het woord alleen garandeert dus geen specifieke opleiding. Meer specifieke titels zijn onder de Wet BIG wel beschermd, waaronder gezondheidszorgpsycholoog, meestal afgekort tot gz-psycholoog, klinisch psycholoog en psychotherapeut.
Professionals met deze beschermde titels moeten in het openbare BIG-register staan. Daar kunt u hun kwalificaties, bevoegdheid en eventuele tuchtmaatregelen controleren. Een lidmaatschap van het Nederlands Instituut van Psychologen of het merk Psycholoog NIP® kan aantonen dat iemand een universitaire psychologieopleiding heeft, maar vervangt geen BIG-registratie wanneer die voor de gebruikte titel verplicht is.
Ook de titel psychiater is duidelijk gereglementeerd. Het gaat om een arts die in het BIG-register staat, de wettelijk erkende medische specialisatie psychiatrie heeft afgerond en in een specialistenregister is opgenomen. In het BIG-register verschijnt deze kwalificatie als arts – specialisme psychiatrie (psychiater). Net als andere medisch specialisten kan een psychiater een medische diagnose stellen en geneesmiddelen voorschrijven, en daarnaast andere psychiatrische behandelingen aanbieden of coördineren.
Verenigde Staten
In de Verenigde Staten wordt de regelgeving vooral per staat bepaald. In de meeste staten is een licentie nodig om psychologie te beoefenen of de titel psychologist te gebruiken. Klinische en counsellingpsychologen hebben doorgaans een doctoraatsopleiding, begeleide praktijkervaring en professionele examens achter de rug, maar de precieze eisen verschillen per staat.
Therapist wordt er vaak als overkoepelende term gebruikt. Het kan gaan om een erkend psycholoog, een licensed professional counselor, een erkend klinisch maatschappelijk werker of een marriage and family therapist. Psychotherapist beschrijft vaak dat iemand psychotherapie aanbiedt en niet één specifiek universitair diploma. Bekijk dus de volledige beroepstitel en controleer de licentie bij de bevoegde raad van de staat.
In de Verenigde Staten is een psychiatrist een arts — met een MD- of DO-diploma — die een gespecialiseerde opleiding in de psychiatrie heeft voltooid. De arts moet een medische licentie hebben in de staat waar die werkt. Psychiaters kunnen lichamelijke en psychische factoren beoordelen, diagnoses stellen, geneesmiddelen voorschrijven en psychotherapie aanbieden. Certificering door de American Board of Psychiatry and Neurology is een bijkomende vrijwillige kwalificatie en vervangt de medische licentie van de staat niet.
Welke professionals vindt u op Yachay?
Op Yachay worden momenteel alleen psychologen aanvaard die bij de Psychologencommissie zijn ingeschreven. Deze voorwaarde helpt te bevestigen dat zij een erkend diploma in de psychologie hebben en de titel psycholoog in België mogen dragen.
Vraag bij psychotherapie binnen welk wettelijk kader en met welke bijkomende opleiding de persoon werkt.
Een titel is een belangrijk aanknopingspunt, maar vat niet de volledige kwaliteit van begeleiding samen. Een duidelijk kader, ethisch handelen, relevante ervaring en een veilig gevoel binnen de relatie zijn eveneens belangrijk.